Alkohol w samochodzie. Nie musisz prowadzić, żeby dostać mandat
Zbliża się majówka, więc czas odpowiedzieć na pytanie – jak to w końcu jest z tym alkoholem? To, że „w stanie wskazującym” nie można prowadzić, wie chyba każde dziecko. Ale co w innych przypadkach? I co dokładnie oznacza „prowadzić”? Zajrzałem do przepisów i orzecznictwa sądów.
Otwarcie butelki czy puszki z alkoholem w zaparkowanym aucie nie jest w Polsce zakazane. Czyli wszystko jasne – kończysz wielogodzinną trasę, wieziesz piwo na „metę”, ale w przepięknych okolicznościach upalnego wieczoru stwierdzasz, że wypijesz je jeszcze przed wejściem do domu. A nadgorliwy sąsiad tylko na to czeka, żeby zadzwonić na 112. No ale przecież zaparkowałeś, więc nie ma problemu, tak? Cóż, wystarczy, że sięgniesz po kluczyki, by chwila relaksu za kierownicą zamieniła się w usiłowanie popełnienia przestępstwa. Diabeł tkwi w stacyjce.
Auto to nie miejsce publiczne
Polskie prawo zakazuje spożywania alkoholu w „miejscach publicznych”. Reguluje to art. 14 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Lista jest obszerna i obejmuje wszelkiego rodzaju ulice, place, parki, ale też środki transportu publicznego, szkoły czy zakłady pracy. Wnętrze prywatnego samochodu? To przestrzeń prywatna, więc jesteś u siebie.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 września 2015 r. doprecyzował, czym w ogóle jest miejsce publiczne. To „przestrzeń dostępna dla nieograniczonego kręgu podmiotów”. Ulica, park, dworzec, sklep – jak najbardziej. Wnętrze samochodu – nie. I kropka.
Wniosek dla zwykłego śmiertelnika jest taki: jeśli zaprosisz kumpla na piwo do swojego zaparkowanego pod blokiem auta, z punktu widzenia ustawy o trzeźwości nie ma mowy o piciu w miejscu publicznym. Mandatu wystawić ci nie powinni. Dobór słów celowy – nie bez powodu napisałem „nie powinni”, o czym niżej.
Pasażerowie? Mają zielone światło
Z pasażerami sprawa jest prosta – mogą sobie spokojnie pociągać z butelki nawet w jadącym aucie. Nie ma przepisu, który by tego zabraniał. Wspomniany art. 14 zakazuje picia w środkach transportu publicznego (z wyłączeniem wagonu restauracyjnego), ale – jak już ustaliliśmy – prywatne auto transportem publicznym nie jest.
Kierowca może oczywiście mieć inne zdanie i poprosić, żeby w jego samochodzie tego nie robić, bo lubi swoją tapicerkę w oryginalnej wersji – bez plam. To już jednak kwestia prywatnych ustaleń, nie prawa, i dopóki nie dojdzie do awantur, policji nic do tego.
Picie za kierownicą to loteria
Podkreślmy jeszcze raz – polskie prawo nie karze za samo picie alkoholu w aucie, tylko za prowadzenie pojazdu po jego spożyciu. Art. 87 Kodeksu wykroczeń penalizuje prowadzenie w stanie po użyciu alkoholu (od 0,2 do 0,5 promila), a art. 178a Kodeksu karnego – w stanie nietrzeźwości (powyżej 0,5 promila). Definicje obu stanów można znaleźć w art. 46 ustawy o trzeźwości.
I tu pada kluczowe słowo: „prowadzenie”. Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego prowadzenie pojazdu mechanicznego oznacza wprowadzenie go w ruch z pracującym silnikiem i nadanie mu kierunku jazdy. Pojawia się też określenie „władania bezpośrednio mocą silnika”, co wyjątkowo mnie urzekło. Samo zajęcie miejsca za kierownicą prowadzeniem nie jest. Pchanie zepsutego auta w stanie nietrzeźwości – wbrew pozorom – też nie.
Schody zaczynają się dopiero, gdy nietrzeźwy kierowca wykonuje czynności zmierzające bezpośrednio do uruchomienia samochodu. Wtedy w grę wchodzi art. 13 par. 1 Kodeksu karnego, czyli „usiłowanie”. A za usiłowanie przewidziane kary są takie same jak za czyn dokonany.
Co to oznacza w praktyce? Jeśli podjedzie patrol i zastanie cię za kierownicą zaparkowanego auta z piwem w łapie, ale silnik jest wyłączony, kluczyki masz w kieszeni, hamulec ręczny zaciągnięty, a ty nie zdradzasz żadnych zamiarów odjazdu – funkcjonariusze nie mają jak postawić ci zarzutu. „Nie mają jak” to jednak nie to samo co „nie spróbują”.
Stara, dobra rada: jak już naprawdę potrzebujesz się napić w aucie, „dla spokojności” przesiądź się na fotel pasażera albo na tylne siedzenie. Wzbudzisz mniej podejrzeń i oszczędzisz sobie tłumaczeń przed mundurowymi.
Pułapki dla mniej uważnych
Jest jeszcze kilka „okoliczności towarzyszących”, które mogą zepsuć nie tylko humor. Pierwsza: wyjście z auta z otwartą butelką. Krok poza próg samochodu i już jesteś w miejscu publicznym, a tam picie alkoholu jest wykroczeniem z art. 431 ustawy o trzeźwości. Mandat to zwykle 100 zł.
Druga: głośna muzyka i krzyki. Art. 51 Kodeksu wykroczeń mówi o zakłócaniu spokoju i porządku publicznego. Tutaj patrzymy już na areszt, ograniczenie wolności albo grzywnę do 5000 zł – do wyboru, do koloru.
Trzecia, najbardziej zdradliwa: silnik. Włączyć, żeby się ogrzać zimą? Odpalić klimatyzację w upale? Lepiej dać sobie spokój. W oczach mundurowych pracujący silnik to najprostsza przesłanka, że zamierzasz ruszyć. Nawet przekręcenie kluczyka w celu uruchomienia radia albo sprawdzenia godziny na wyświetlaczu może zostać uznane za „usiłowanie”, za intencję „zawładnięcia mocą” pojazdu. Wiele zależy tu od nadgorliwości funkcjonariusza i tego, czy akurat ma zły dzień. A im bardziej plącze ci się język, tym mniej stróże prawa będą mieli ochotę słuchać tłumaczeń i wdawać się w niuanse.
Skala problemu
W 2024 roku polska policja ujawniła ponad 92 tys. kierowców prowadzących po alkoholu. W 2025 roku było ich ponad 95 tys. Statystycznie wychodzi grubo ponad 250 osób na dobę. Od marca 2024 roku obowiązują też przepisy o przepadku pojazdu od 1,5 promila, które dorzuciły do budżetu już kilkadziesiąt milionów złotych.
Krótko mówiąc: piwo w stojącym aucie – jeśli już musisz, to proszę bardzo. Tylko niech kluczyki pozostaną w kieszeni albo w rękach kogoś trzeźwego. Niemniej jednak nikogo do spożywania alkoholu nie zachęcamy. A już na pewno nie za kierownicą.
