To nie koniec tanienia paliw. Rząd się gimnastykuje

Rząd musi się gimnastykować. Nie tylko w odpowiedzi na zmieniające się jak w kalejdoskopie czynniki geopolityczne na świecie, ale też z powodu niesprzyjającej sytuacji wewnętrznej. Prezydent – jak zresztą zapowiadał w swojej kampanii – nie pomaga, a wyborcy uważnie patrzą z paragonami za paliwo w ręce.

Karol Nawrocki nie podpisał ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków ze sprzedaży paliw ciekłych, tylko skierował ją do Trybunału Konstytucyjnego. Sprzeciw prezydenta wywołał fakt, że danina miała wejść w życie w sierpniu, a obejmować zyski już od marca. Podparł się przy tym starym dobrym lex retro non agit – prawo nie działa wstecz.

Ustawa z 3 lipca zakładała stawkę 60 proc. od nadwyżki ponad marżę referencyjną, a największym płatnikiem byłby oczywiście Orlen. Bez tego w budżecie powstała dziura wielkości 4 mld zł, bo tyle miały wynieść zyski z daniny. Zyski, które według rządzących miały sfinansować pakiet CPN.

Program wygasł z końcem czerwca, a od lipca stacje benzynowe na nowo zmieniły się w scenografię codziennych małych horrorów. Ceny baryłki wsiadły na rollercoaster i nie chcą z niego zsiadać, więc rząd odwrócił się do prezydenta plecami i próbuje sięgnąć do kieszeni koncernów z drugiej strony.

W środę premier i minister finansów przedstawili projekt, który podnosi CIT dla koncernów energetycznych i paliwowych z 19 do 30 proc. Stawka ma następnie maleć rok po roku: do 26 proc. w 2028, 23 proc. w 2029, aż wróci do 19 proc. w roku 2030. Nowe prawo miałoby obowiązywać od 2027 r., co wytrąca prezydentowi argument o cofaniu się w czasie.

Sprytne, bo to już nie danina od zysków nadzwyczajnych, którą prezydent odesłał do TK, tylko zwykły podatek dochodowy. Trudniej go podważyć zarzutem o działanie wstecz, skoro ma obowiązywać od przyszłego roku. Objąć ma firmy o przychodach przekraczających 50 mln euro rocznie, więc drobni sprzedawcy z jedną lub kilkoma stacjami mogą spać spokojnie.

Ktoś w rządzie miał łebski plan. Ta sama konstrukcja – skok stawki i powolne schodzenie w dół – została użyta w listopadzie 2025 przy podwyżce CIT dla banków. Co ważne, tamtą ustawę prezydent podpisał. Jeśli więc teraz odmówi, a przy bankach się zgodził, będzie musiał nam wszystkim wyjaśnić, dlaczego jednym wolno, a drugim nie.

Rząd jest zdeterminowany, o czym słyszymy zresztą od tygodni. Minister aktywów zapowiadał kolejne inicjatywy, żeby nadzwyczajne zyski koncernów zasiliły państwową kasę. Minister finansów mówił wcześniej wprost: kolejne podejście będzie, trudno tylko powiedzieć kiedy. No to już wiemy kiedy.

To nie pierwszy raz, gdy rząd próbuje dobrać się do kieszeni koncernów. Wiosną pojawił się projekt z jeszcze wyższą stawką, sięgającą 75 proc., przy którym analitycy liczyli, że sam Orlen mógłby zapłacić około 6 mld zł. Potem stawka zjechała do 60 proc., ale odbiła się od prezydenta. Teraz jest CIT. Można odnieść wrażenie, że resort finansów testuje kolejne narzędzia jak wędkarz przynęty – jak nie chwyci na jedną, to spróbuje z drugą.

Jest jeszcze pomysł ministra energii Miłosza Motyki, żeby ustawowo ograniczyć tempo wzrostów cen na stacjach. Bo każdy kierowca wie, że gdy hurt drożeje, na dystrybutorze widać to z dnia na dzień, ale gdy hurt tanieje, obniżka dociera do nas w iście ślimaczym tempie.

Cała ta układanka ma jednak drugie dno, o którym łatwo zapomnieć przy dystrybutorze. Podatek od zysków spółki płacą z zysków, ale podatek dochodowy to już koszt prowadzenia interesu. A tak się składa, że koszty prowadzenia interesu mają brzydki zwyczaj lądowania na paragonie klienta.

Sam już nie wiem, czy kibicować rządowi, czy mocniej ścisnąć portfel. Zapewne jedno i drugie naraz.

Jedno jest pewne: „to nie koniec” to od miesięcy najbezpieczniejszy nagłówek w tej sprawie. Rząd szuka pieniędzy, prezydent wynajduje utrudnienia, a koncerny liczą zyski. Ktoś tę różnicę musi dopłacić. Kto? Mam wrażenie, że wszyscy znamy tę niewygodną odpowiedź.