Kiedyś należał do standardu w aucie. Od wielu lat się go nie używa

Pamiętacie małe uchylne szybki w przednich drzwiach? A wiecie, do czego służyły i jak się nazywały? No właśnie. Starsi datą, wychowani na Syrenach oraz wczesnych Małych i Dużych Fiatach na pewno pamiętają o fletnerkach, ale młodzi mogą tego rozwiązania już zupełnie nie kojarzyć.

Oprócz opuszczanej całej szyby, na wysokości słupka A znajdowała się niewielka trójkątna szybka, którą można było uchylić poprzez obracanie. Działała ona niezależnie od dużej szyby, a jej mechanizm był bardzo prosty: trójkątna szybka obracała się wokół własnej osi, a w pozycji zamkniętej zabezpieczona była od wewnątrz niewielkim ryglem.

Rozwiązanie stosowano głównie w przednich drzwiach, ale nie istniała żadna techniczna przeszkoda, aby fletnerki były montowane również w drzwiach tylnych, co zresztą często również czyniono. Niemniej, kojarzone są one głównie z drzwiami do pierwszego rzędu.

Kiedy układ wentylacji w autach nie był jeszcze wystarczająco wydajny, wspomagały go właśnie owe uchylne szybki. Obrócone w odpowiedni sposób mogły albo wyciągać, albo wtłaczać powietrze do wnętrza samochodu. Wszystko wynikało z tego, że ich pozycja tworzyła różnicę ciśnień pomiędzy środkiem auta, a tym, co na zewnątrz.

Działanie fletnerek w praktyce było szczególnie istotne w upalne dni, ale i podczas parowania szyb od wewnątrz, a także… palenia papierosów w aucie. Wówczas, za sprawą stworzenia podciśnienia na zewnątrz samochodu, fletnerki wysysały ze środka dym papierosowy. W przypadku wspomnianego na początku gorąca, fletnerki kierowały chłodniejsze powietrze do środka, a gorące wyciągały na zewnątrz.

Słowo "fletnerka" nie istnieje w języku polskim, niemniej przylgnęło do tego rozwiązania na tyle mocno, że weszło głęboko do potocznego motoryzacyjnego słownictwa. Etymologia tego słowa związana jest natomiast z lotnictwem, gdzie słowem "fletner" określa się niewielką ruchomą klapkę na końcu skrzydła samolotu. Pozwólcie, że nie będę wchodził w szczegóły dotyczące jej funkcji, ponieważ się na tym zupełnie nie znam.

W każdym razie, punktem wyjścia dla powstania słowa "fletnerka" jest niemiecki inżynier Anton Flettner - pomysłodawca owej klapki. To właśnie od jego nazwiska wzięło się słowo Flettner, czyli po polsku po prostu fletner. Powiązanie obracanych szybek z lotniczym fletnerem jest natomiast związane z funkcją obracania i tworzeniem przez to różnicy ciśnień - jest w tym pewna logika.

W żadnym języku owe szybki nie są jednak określane w taki sposób - wszędzie mówi się o nich jako o wentylacyjnych szybkach, nigdzie zaś nie ma nawiązania do lotnictwa i wspomnianych klap na skrzydłach, czyli fletnerów.

Fletnerki były popularnie stosowane w samochodach jakoś do lat 70., po czym zaczęły znikać, aż w końcu zniknęły w ogóle. Bezpośrednią przyczyną była ewolucja układów wentylacji, które były już w pewnym momencie na tyle wydajne, że wykorzystywanie dodatkowych wspomagaczy w postaci uchylnych szybek stało się zbędne.

Oprócz tego, fletnerki były dużym ułatwieniem dla złoczyńców, którzy mogli dzięki nim z większą łatwością dostać się do wnętrza samochodu. O wiele łatwiej sforsować uchylne szybki z dość prymitywnym zabezpieczeniem niż dużą szybę lub całe drzwi.

Rezygnacja z fletnerek w pewnym stopniu zredukowała ponadto również koszty produkcji auta - wiadomo, że im mniej elementów, tym biznes się bardziej opłaca. Fletnerki potrzebowały stworzenia całego dodatkowego mechanizmu, a ich brak wymagał jedynie wyprodukowania nieco większej szyby bocznej.

Jednym z zadań podczas imprezy było rozpoznanie brakujących części samochodu, czyli coś na wzór "znajdź pięć różnic pomiędzy obrazkami". Na jednym z nich brakowało właśnie uchylnej szybki w przednich drzwiach. Część osób określała ją słowami "fletnerka", co w pewnym sensie uświadomiło mi, jak bardzo ten element wyposażenia samochodu odszedł w ostatnich latach w zapomnienie.

Tak że, drogie dzieci, tak Wasi dziadkowie jeździli kiedyś samochodami!